فرآيند جمع آوري و تحليل اطلاعات است که منجر به شناسايي نيازهاي افراد، گروهها، موسسات و جوامع مي گردد. نيازسنجي به يک فرآيند يا جريان اشاره دارد که نتيجه آن عبارت است از، مجموعه اي از نيازها (به عنوان مثال در بنیاد شهید نیازهای خانواده های شهدا و ایثارگران، جامعه، کارکنان، و سایر ذی نفعان) که براساس اولويت تنظيم شده اند و بايد براي کاهش و يا برطرف کردن آن اقداماتي اساسي صورت پذيرد. یک مفهوم از نيازسنجي حاکي از بيان فاصله يا شکاف بين وضعيت مطلوب يا مورد انتظار با وضعيت موجود يا موقعيت واقعي است که با استفاده از این گونه مطالعات در بنیاد شهید مشخص می شود که عملکرد مجموعه ها تا چه حد توانسته است نیازهای اعضای جامعه هدف و جامعه و سایر ذی نفعان را برآورده سازد و آیا بین وضع موجود و مطلوب فاصله ای وجود دارد یا فراتر از حد مطلوب پیش رفته است. هدف اصلي نيازسنجي، دستيابي به اطلاعاتی درباره وظايف اصلي و عملي لازم بر ايفاي وظايف سازماني و مهارت ها و نگرشهاي ضروري براي انجام آن وظايف است. از اينرو مي توان گفت نيازسنجي، يک ابزار گردآوري اطلاعات است که چنانچه به درستي اعمال شود مي تواند سازمان را از يک موضع انفعالي و ابهام آميز خارج سازد.

آشنايي با فنون نيازسنجي و زمينه ها و نوع کاربرد آنها نقش بسيار مهمي در موفقيت مطالعات نيازسنجي ايفا مي نمايد. دليل اين امر آن است که تنها به وسيله فنون مي توان اطلاعات لازم را گردآوري کرد. براي اين منظور برخي از مهم ترين و متداول ترين فنون نيازسنجي عبارت است از:

1-تکنيک هاي هدف محور: در اين دسته از تکنيک هاي نيازسنجي‌، شناسايي وضع موجود، تعيين آرمان ها و مقايسه اين دو، اساس کار سنجش نيازها را تشکيل مي دهند. نقطه مشترک تمام تکنيک هاي اين الگو آن است که اولاً از مجموعه اي از تکنيک ها بهره مي گيرند و ثانياً با وجود تفاوتهاي موجود ميان آنها، همواره به نحوي با تعيين اهداف سازمان يا برنامه سروکار دارند.

2-تکنيک هاي ايجاد توافق (توافق محور): اين تکنيک ها ابزار کار نيازسنجي را تشکيل مي دهند و در صورتي که در قالب يک طرح تدوين شوند، اطلاعات مفيدي را به دست مي دهند. هسته مشترک تمام اين تکنيک ها آن است که درصدد جمع آوري و ايجاد توافق بين نظرات و عقايد افراد مختلف در ارتباط با مسئله يا نياز خاصي هستند.

3-تکنيک هاي مسئله محور: اين تکنيک ها درصدد مشخص کردن نقاط ضعف و مسائل و مشکلات سازمان و يا کاستي هاي موجود در عملکرد افراد هستند تا براساس شناسايي اين مسائل و معضلات و پيشنهاد اقدامات اصلاحي، راندمان و بازده کلي سازمان و افراد را افزايش دهند‌.

4- تکنيک هاي ترکيبي: در اين دسته از روش هاي نيازسنجي، ترکيبي از تکنيک ها و ابزارها به کار گرفته مي شود و طرحي نسبتاً جامع براي نيازسنجي ارائه مي کنند که در آنها تعيين قالب ها و چارچوب ها از اهميت خاصي برخوردار است. مهمترين روش هايي که در اين طبقه جاي مي گيرند، عبارتند از نيازسنجي در سطح موسسه آموزشي، مدل منابع انساني و غيره.

به عنوان مثال اینکه نیازهای خدمات گیران جامعه هدف و اعضای جامعه دقیقاً چه چیزهایی هستند، کدام دسته نیازها برای کدام گروهها از اهمیت و اولویت بیشتری برخوردار است، آیا بنیاد شهید و واحدهای خدمات دهنده توانسته اند به نحو مطلوب این نیازها را پوشش دهند، چه فاصله ای بین وضع موجود و مطلوب در این زمینه وجود دارد، چرا این فاصله ها وجود دارد، چگونه باید این فاصله ها را کاهش یا برطرف کرد، و مسائلی از این قبیل در بحث های نیازسنجی مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرند و اطلاعات لازم براساس فرآیند علمی و نظام مند گردآوری می گردد. اطلاعات هر یک از این سوالات و موضوعات را می توان به وسیله یک گروه از تکنیک های نیازسنجی یا ترکیبی از آنها جمع آوری نمود.